Vraag 31: Betekent mededogen dat je alles maar moet tolereren?
Op 14 maart stond met 55 procent van de stemmen één vraag op de eerste plaats van de cybermonnik-poll:
Betekent mededogen dat je alles maar moet tolereren?
Het antwoord van de cybermonnik van deze maand,
Kaye Miner:
Het is heel belangrijk om de vraag wat ‘mededogen’ vanuit het boeddhisme inhoudt goed te beantwoorden. Vaak zien we in onze samenleving de woorden mededogen, medelijden, erbarmen, deernis, empathie enzovoort door elkaar gebruikt worden om een bepaalde houding te beschrijven. Volgens het boeddhisme is er een hele duidelijk definitie van het Sanskriet woord karuna of het Tibetaanse woord nying je die de betekenis van mededogen aanduidt.
Mededogen is de wens om lijden en schade, en hun oorzaken te verwijderen. In het mahayanaboeddhisme ontwikkelen we maha karuna, groot mededogen, de wens dat alle voelende wezens vrij zullen zijn van lijden en de oorzaken daarvan. Dus het gaat echt om het voelen van empathie en niet om een vorm van medelijden die soms minzaam kan zijn.
Mededogen is een heel edele gedachte. Maar wanneer het niet mogelijk zou zijn om die houding in onze eigen geest tot ontwikkeling te brengen, zou het ineens helemaal niet meer zo belangrijk zijn, hoe nobel die gedachte ook mag zijn. Daarom is het nodig om eerst onszelf echt te begrijpen. Onze eigen situatie, onze eigen rampen en onvermogen om alles vol te houden, en onze ego problemen – woede, ongeduld, begeerte enzovoort. En dan moeten we mededogen voor onszelf ontwikkelen door de herkenning van onze eigen situatie, en de herkenning dat we niet de enige zijn met conflicten en problemen.
We openen onze ogen en realiseren ons dat hoewel iedereen verschillend is, we allemaal geluk zoeken en geen ellende willen ervaren. Dit besef brengt enige balans, wat gelijkmoedigheid die in jouw hart gevoeld wordt en niet alleen een mooi intellectueel concept blijft.
Daarvoor hebben we een zeker niveau van empathie nodig. Natuurlijk kan onze empathie heel breed zijn, van weinig tot volledige empathie met de situatie van een ander. Wat ons niveau van empathie bepaalt is onze bereidheid en de capaciteit om de situatie van een ander te begrijpen, door ons voor te stellen dat we in diezelfde moeilijke positie kunnen belanden.
Een voorbeeld. Wanneer iemand hoofdpijn heeft, kunnen we onszelf gemakkelijk in eenzelfde situatie plaatsen. Dan kunnen we een oplossing aanbieden (pijnstiller, massage enzovoort), of een wens uiten dat het snel over gaat, of we kunnen denken dat het niet erg is. Onze manier van reageren op het lijden of problemen van anderen hangt af van ons vermogen tot empathie, en wat er speelt in ons eigen leven.
Voor de ene groep kun je makkelijker mededogen hebben dan voor een andere. Maar dat is alleen omdat we een beperkt idee hebben van hoe anderen lijden.
Iedereen verdient ons mededogen, ongeacht wat ze doen of niet doen naar ons toe. Ook de moeilijke mensen. De reden dat ze zo moeilijk voor ons worden, is door hun verstorende emoties en ook door onze eigen verstorende emoties. Zonder die verstorende emoties worden we allemaal leukere, vriendelijkere mensen.
We moeten een onderscheid maken tussen zuiver mededogen en wat we ‘dwaas’ mededogen noemen. Soms reageren we zo emotioneel wanneer we lijden zien, dat we ongecontroleerd huilen, flauwvallen of snel weg rennen. Misschien voelen we afschuw, maar vanwege onze verstorende emoties kunnen we niets doen en staan we er als verlamd bij. In andere gevallen kunnen we de situatie verergeren vanwege ons gebrek aan begrip voor de persoon, de situatie en de beste manier om te helpen.
Maar zuiver mededogen is een balans van liefdevolle zorg en heldere wijsheid. Die wijsheid geeft ons het vermogen om kalm te blijven en helder te denken hoe we het beste kunnen helpen, zonder ons te laten meeslepen door onze verstorende emoties. We hebben dit zeker nodig wanneer we iemand die mentaal lijdt willen helpen.
Natuurlijk hoeven we niet passief en zwak te zijn om mededogend te worden en altijd ‘ja’ te zeggen wanneer iemand iets van ons vraagt. We hoeven niet alles te tolereren. Het is goed om ‘nee’ te zeggen, zeker wanneer we voelen dat het verzoek niet reëel is, of dat we het niet kunnen waarmaken, of wanneer de ander ons probeert te gebruiken voor zijn eigen egoïstische doel. Het is goed om te spreken, om actie te ondernemen wanneer er schade aan onszelf of aan anderen wordt gedaan, zolang we dat met mededogen doen en niet met woede.
Wel is het belangrijk dat we de theorie in praktijk brengen in onze eigen leefsituatie. We dienen geduld te trainen, juist met de mensen met wie we samenwonen en met de mensen die we tegenkomen. Immers, we proberen mededogen en liefdevolle vriendelijkheid te ontwikkelen voor alle wezens. Het is natuurlijk zinloos om enerzijds op liefde voor alle wezens te mediteren terwijl we er anderzijds in ons eigen gezin een potje van maken.
Wanneer we op liefde en mededogen mediteren moeten we natuurlijk beginnen met die wezens met wie we het meest te maken hebben.
Bodhisattva's hebben liefde en mededogen voor alle wezens. Wij zijn zo ver nog niet, maar laten we dan in ieder geval proberen om liefde op te wekken voor onze huisgenoten.
Tot onze spijt is het op het moment niet mogelijk om te reageren. De BOS-site is enige tijd geleden doelwit van hackers geworden. Als veiligheidsmaatregel hebben we daarom de mogelijkheid tot reageren op uitzendingen en het forum uit gezet. Wij vragen om uw geduld.
